Geografische Informatie Systemen (GIS)

Werk aan de winkel voor GISsers

Hoe bereikbaar is Schiphol over de weg, het spoor en met de bus? Waar komen de studenten van de Universiteit van Amsterdam vandaan? Wat is het beste traject voor een nieuw aan te leggen rijksweg? Welke gebieden zijn binnen 15 minuten bereikbaar met een ambulance die op een centrale post is gestationeerd?

Veel vragen hebben een ruimtelijke component. Om er antwoord op te kunnen geven wordt steeds meer gebruik gemaakt van GIS (Geografische Informatie Systemen). Het nieuwe daarvan is dat aan veel meer aspecten van zulke vragen aandacht kan worden besteed dan vroeger mogelijk was. Die verbreding wordt bereikt doordat GIS de ruimtelijke component uitbuit. Bij GIS werken mens en computer samen om vanuit ruimtelijke voorstellingen te redeneren, er patronen in te ontdekken, soorten verdelingen te onderscheiden en ruimtelijke relaties te bestuderen. Door verschijnselen samen in kaart te brengen en de ruimtelijke context expliciet in beschouwing te nemen kunnen ze beter worden begrepen en kunnen beleidsmakers hun plannen beter funderen.

Werk aan de winkel voor GISsers

De moderne geografie is een echte analytische wetenschap. Eén van de terreinen waar een geograaf tegenwoordig kennis van heeft is het presenteren en interpreteren van allerlei ruimtelijke voorstellingen. Dat kunnen op papier gedrukte thematische kaarten zijn, maar ook luchtfoto’s of digitale satellietbeelden, of visualisaties op een computerscherm. Vanuit die expertise is GIS ontstaan. Daarmee kan al dergelijke informatie geïntegreerd worden.

Ondanks de korte geschiedenis – hooguit veertig jaren - is er met GIS al veel gebeurd. De tijd dat GIS alleen in gespecialiseerde instituten werd gebruikt ligt al weer ver achter ons. GIS verspreidt zich snel door de overheidssector en door de bedrijfssector. Elke provincie en elke grotere gemeente heeft tegenwoordig wel een GIS-afdeling. Grotere bedrijven hebben een afdeling computercartografie. Een groeimarkt is het analyseren en in kaart brengen van het consumentengedrag, zoals bijvoorbeeld gedaan wordt met de bonuskaart van ’s lands grootste kruidenier. Op veel werkterreinen is GIS al zo ingeburgerd in de dagelijkse praktijk dat het naast bijvoorbeeld een tekstverwerker wordt gebruikt voor analyse en presentatie van gegevens. Dat is niet alleen het geval bij (onderzoek)bureaus die actief zijn op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu, demografie, economie, waterbeheer, landbouw en veiligheid, maar ook bij overheidsinstellingen en marketingbureaus. Als je een krant openslaat vallen niet alleen de personeelsadvertenties van bedrijfsleven en overheid op met de vraag naar mensen met een GIS-achtergrond; ook in de berichtgeving zie je steeds meer kaartjes (gemaakt met een GIS) om het gestelde kracht bij te zetten. Denk maar eens aan artikelen waar nader wordt ingegaan op bijvoorbeeld de verkiezingsuitslagen, de MKZ-crisis, de aantasting van het milieu, de files op de wegen of de vergrijzing van de bevolking.

Met GIS de wereld in

De meest recente ontwikkelingen op het gebied van GIS lopen parallel aan de ontwikkelingen op Internet en spelen in op de enorme technologiesprong die door het world wide web in gang is gezet. Om kaarten op Internet te kunnen presenteren werd vroeger alleen gebruik gemaakt van statische, van te voren klaargemaakte, plaatjes. De nieuwe GIS-toepassingen zijn veel dynamischer. Gebruikers mogen zelf kiezen wat ze in kaart willen brengen en hoe ze de informatie willen uitbeelden. Ze maken hun wensen kenbaar aan een internet-kaartserver en dan wordt de kaart ‘on the fly’ gemaakt en naar het scherm van de aanvrager gestuurd. Een voorbeeld hiervan geeft de website van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) met de GIS-applicatie “Buurt in Beeld”. Hiermee is het mogelijk buurten in kaart te brengen op basis van gegevens gebaseerd op bevolking, vastgoed, inkomensverdeling en bedrijvigheid. Andere toepassingen zijn websites die de mogelijkheid bieden naar een lokatie te zoeken op basis van een adres of een postcode en die vervolgens de omgeving van het adres in kaart brengen. Onze afdeling onderhoudt zelf ook een experimentele server met voorbeelden hiervan, zie: http://mapinfoserver.fmg.uva.nl/. Soortgelijke GIS-toepassingen worden sinds kort ook gemaakt voor het Mobiele Internet: routeplanners, ‘locators’ (waar is?), reisgidsen, atlassen, realtime verkeersinformatie, enz. Het standaardvoorbeeld van zo’n toepassing is: ‘wat is de route naar de dichtstbijzijnde parkeergarage waar nog een plaats vrij is? Reserveer deze plek voor mijn auto, en gids me ernaar toe!’

De afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies heeft een eigen GIS-Centrum dat is uitgerust met moderne GIS-faciliteiten. Er wordt nauw samengewerkt met afdelingen van andere faculteiten.